Вогнепадобныя і агняпальныя… Ікона Веткі

Вогнепадобныя і агняпальныя… Ікона Веткі

Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь Галоўны корпус

24 ліпеня ў Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь адкрываецца выстаўка, якая прадстаўляе шматгадовы аўтарскі праект Веткаўскага музея (2002–2021) – даследаванне вобраза агню ў веткаўскім абразе.

На выставе – вынікі новага этапу даследаванняў. Прадстаўлены нанава знойдзеныя, адкрытыя, вывучаныя, адрэстаўрыраваныя помнікі з трох музеяў (Веткаўскага музея стараверства і беларускіх традыцый імя Ф. Р. Шклярава, Гомельскага палацава-паркавага ансамбля, музея “Выратаваныя мастацкія каштоўнасці” ў Брэсце) і артэфакты з прыватных калекцый.

Абвугленыя абразы памятаюць лёс “агняпальнай Веткі”, якая перажыла спаленні XVIII ст. і пажары ўсіх войнаў, агонь Чарнобыля. Пра гэта сведчаць у экспазіцыі і залочаныя сапраўдныя купалы Ільінскай стараверскай царквы, якія “патанулі ў возера” нашай памяці, падобнага на град Кіцеж. 

Ікона “Вогненнае ўзыходжанне Ільі” разгортвае старажытную версію са сцэнарыем бурных падзей Старога Запавету – у садовых шатах веткаўскага пейзажу.

Агнялікі вершнік на вогненным крылатым кані – “Архангел Міхаіл-ваявода”. Гэты апакаліптычны сюжэт чамусьці стаў адным з самых радасных і жыццесцвярджальных у мастацтве Веткі. Шмат свайго сказала ў вечнай гісторыі барацьбы дабра і зла парадаксальная Ветка. Яе майстры здолелі ўмясціць архетыпічны сюжэт у дынамічную стылістыку ракако. Вабіць дынамікай пераможны вобраз Архангела, звіты, падобна спружыне, разгортваючыся перад гледачом. Адпавядаюць тэме выстаўкі “Нябесныя сілы” – херувімы і серафімы. Адзін з іх – гэта фрагмент роспісу царквы на ацалелым бервяне ад стараверскай малельні. Іншыя – на абразах “Знаменне”, “Сабор архангела Міхаіла”, “Сафія”.

Сярод шматлікіх “вогнепадобных” вобразаў прадстаўлена і “Неапалімая Купіна”. Старазапаветная гісторыя з квітнеючым кустом-купінай, які гарыць, незвычайна блізкая “квітнеючай на Ветцы” культуры. Багародзіца з вогненным лікам – таямніца іканапісу. Сыходзячы ў глыбіні гісторыі Візантыі, гэты вобраз, як лічаць, адраджаецца на Ветцы з яе вогненным імкненнем да Ісціны. Дзева з палаючым лікам – у філасофскіх кампазіцыях, у паклонных абразах, у цалебніках і на сямейных абразах. Экспазіцыйны комплекс “Дарога да Вобраза” паказвае абраз у перспектыве пазалочаных разьбяных ківотаў з матывамі райскага саду, што знамянальна для Веткі.

Група ікон Маці Божай Агнявіднай завяршаецца “залатой кропкай” выставы. Гэта раскошная веткаўская “вогнепадобная” ў пазалочаным чаканным акладзе ў стылі барока і ў разьбяным ківоце, на высокім подыуме-слупку. Сярод абразоў і знакавых прадметаў дэманструюцца тэксты самой Традыцыі, Слова Веткі, якія залоцяцца і сыходзяць у цемру. 

Выстава суправаджаецца дапаможнай тэмай “Калодзежы часу”. Адзін бок кожнага (верхні) – каляровая рэпрадукцыя твора або яго фрагмента. Тэмы “калодзежаў часу” – разважанні аб творчым патэнцыяле вогненнага вобразаабраза і веткаўскага мастацтва. 

У экспазіцыі прадстаўлена 40 твораў веткаўскага іканапісу.